प्रोक्रॅस्टिनेशन: आळस नव्हे, तर भीतीचा फ्रीझ प्रतिसाद – यूएस प्राध्यापक

यूएस प्राध्यापकाच्या मते, विलंब करणे हा भीतीमुळे होणारा ‘फ्रीझ’ प्रतिसाद असू शकतो. वेन स्टेट युनिव्हर्सिटी स्कूल ऑफ मेडिसिनच्या स्ट्रेस, ट्रॉमा अँड ॲन्झायटी रिसर्च क्लिनिकचे संचालक डॉ. आरश जवानबख्त यांनी टाइम्स नाउशी बोलताना सांगितले की, जेव्हा एखादे काम खूप मोठे किंवा अवघड वाटते आणि व्यक्तीला ते हाताळण्याची क्षमता आहे असे वाटत नाही, तेव्हा मेंदू गोठू शकतो आणि टाळाटाळीला सुरुवात होते. एखाद्या व्यक्तीला खूप आवडणाऱ्या कामातही हे होऊ शकते, कारण अपयश किंवा चूक करण्याची भीती पंगू करणारी ठरू शकते.

डॉ. जवानबख्त यांनी मान्य केले की आळस किंवा प्रेरणेचा अभाव कधीकधी भूमिका बजावतो, परंतु सर्व विलंबाला आळशीपणाचे लेबल लावणे चुकीचे ठरू शकते, असे त्यांनी ठामपणे सांगितले. पालकांनी निवडलेला विषय शिकण्यासारखे एखादे काम जबरदस्तीने करावे लागल्यास देखील विलंब होऊ शकतो, असे त्यांनी नमूद केले. विरोधाभास म्हणजे, लोक खूप महत्त्वाची समजलेली कामेही टाळू शकतात कारण नकारात्मक परिणामांची भीती प्रचंड असते. मेंदू त्या कामाला धोका मानतो आणि उत्क्रांतीच्या दृष्टीने गोठणे हे कृती करण्यापेक्षा सुरक्षित वाटते, असे त्यांनी सांगितले.

यावर मात करण्यासाठी, डॉ. जवानबख्त यांनी नोकरी गमावण्याची भीती यासारख्या मोठ्या भीतीचा वापर लहान भीतीपेक्षा पुढे जाण्यासाठी ऊर्जा म्हणून करण्याचे सुचवले. अपेक्षित भीती सहसा वास्तवापेक्षा वाईट असते आणि कामे टाळल्याने भीती आणखी वाढते, असे त्यांनी जोडले. अनेक लोक शेवटच्या क्षणी काम करण्यास स्वतःला प्रशिक्षित करतात, जे एक सवय बनू शकते, पण ही पद्धत ओळखणे हे बदलाचे पहिले पाऊल आहे, असे ते म्हणाले.