મહારાષ્ટ્રનું વિરોધ સંગીત: ગોંધાળથી હિપ-હોપ સુધીનો સફર

મહારાષ્ટ્રના વિરોધ સંગીતની પરંપરાને હિપ-હોપ અને રેપમાં નવો અવાજ મળ્યો છે. સદીઓ જૂની લોકશૈલીઓ જેમ કે ગોંધાળ, ભારૂદ અને શાહિરીને ડિજિટલ બીટ્સ સાથે જોડવામાં આવી રહી છે. ફ્રી પ્રેસ જર્નલના અહેવાલ મુજબ…કલાકારો આજે પારંપરિક વાદ્યોને આધુનિક શૈલીઓ સાથે મિશ્ર કરીને જાતિ, મજૂરી અને શિક્ષણ ન્યાય જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવે છે, જે સંત-કવિઓથી લઈને ક્રાંતિકારી શાહિરો સુધીની પરંપરાને આગળ વધારે છે.

સંગીતકાર સંભાજી ભગત, જેમના સંગીતથી ફિલ્મ ‘કોર્ટ’ પ્રેરિત થઈ હતી, તેઓ વિરોધ ગીતોને વિશ્લેષણાત્મક ચોકસાઈથી રજૂ કરે છે. તેઓ જનરેશન ઝેડની ચળવળોને સમજવા માટે સમાજશાસ્ત્રીઓ સાથે સલાહ લે છે અને પછી લોકસંગીતને હિપ-હોપ અથવા ફિલ્મ સંગીત સાથે જોડે છે. તેઓ કહે છે, “કળા, સંગીત અને અવાજ સાંસ્કૃતિક વર્ચસ્વ સામે સાધન બની જાય છે, કારણ કે અવાજને ગોળી મારી શકાતી નથી.” કાર્યકર્તા સુનિલ કદમ, જે ચાર દાયકાથી શેરી પ્રદર્શન કરે છે, નોંધે છે કે વિરોધ સંગીત ગાંધીવાદી, માર્ક્સવાદી અને આંબેડકરવાદી પ્રવાહોમાંથી પસાર થઈને હવે સ્માર્ટફોન યુગના વિતરણને અનુકૂળ થઈ રહ્યું છે.

કલાકાર અને શિક્ષક અભિરૂપ કદમ દલીલ કરે છે કે રેપ પારંપરિક લોકગીત અથવા પોવાડાથી “અભિન્ન” છે, અને તેને સમાન કાલાતીત વિચારધારાઓ માટે એક નવું માધ્યમ ગણાવે છે. આ લેખ મધ્યયુગીન સંત-કવિઓથી લઈને કોવિડ સમયગાળામાં જાહેર આરોગ્ય સંદેશા માટે લોકશૈલીઓના ઉપયોગ સુધીના આ ઉત્ક્રાંતિને શોધે છે, અને નિષ્કર્ષ કાઢે છે કે મહારાષ્ટ્રનું અસંમતિ સંગીત એક ગતિશીલ સામાજિક સાધન છે, સંગ્રહાલયની વસ્તુ નહીં.